تاریخچه لباس فارغ التحصیلی

از زبان مرحوم پرفسور محمود حسابی پدر علم فیزیک ایران

هنگامیکه دانشجویان به اخذ مدارج دانشگاهی (لیسانس، فوق لیسانس، دکترا) مفتخر می شوند، در روز فارغ التحصیلی لباس بلندی شبیه قبا، عبا و یا ردایی را که معمولا رنگ آن مشکی است (البته در دانشگاه های خارجی بستگی به انتخاب رنگ از سوی دانشگاه های مختلف را دارد) بر تن فارغ التحصیلان می کنند.

بند جلوی آن را می بندند و سپس روی سر آنها یک کلاه چهار گوش می گذارند.

البته در دانشگاه های خارجی روی سر فارغ التحصیلان دانشگاهی تا دکترا یک کلاه چهار گوش و از دکترا به بالا یک کلاه شش گوش می گذارند که منگوله ای از پشت سر این کلاه آویزان است که بند آن از مرکز کلاه شروع شده و هنگامی که لوح فارغ التحصیلی دانش آموخته قرائت می گردد اساتید آن دانش آموخته این منگوله را از پشت سر او به جلوی سرش می آورند تا به عنوان علامتی از دانش آموخته شد از جلوی سر او آویزان باشد.

شایسته توجه و البته افسوس است که هنگامی که از ما به عنوان یک ایرانی و صاحب افتخارات علمی، پژوهشی و فرهنگی که پایه گذاری بسیاری از علوم در تاریخ بشر از سرزوین ما آغاز گردیده می پرسند که این لباس چیست؟ و از کجا آمده و چه معنایی دارد؟ شاید حداکثر جواب بدهیم که از وجنات این لباس بر می آید که اولا غیر ایرانی است و ثانیا مربوط به شیطانک های سیرک می باشد.

حال همچنانکه همین سوال را از دانشجو، دانش آموخته، استاد و رئیس دانشگاه و حتی یک نظاره گر غربی و یا ژاپنی بپرسیم، برای ما توضیح می دهد که مابه احترام آویسن (1) Avicea (ابن سینا - پورسینا) این لباس ، قبا و عبا را که لباس خاص دانشمندان ایرانی (مغ (2) های اندیشمند ایرانی) است را به چنینی شکل و به منظور یادآوری ارزش های آن نشانی باشد از متفاوت بودن شخص دانش آموخته با فرد معمولی و در راستای احترام به شخص ابن سینا به عنوان پدر علم جهان.

هنگامیکه از آنها در مورد تاریخچه این کلاه و منگوله آن می پرسیم می گویند این کلاه سمبلی از یادآوری دستار خراسانی (عمامه) بوده است که همواره ابن سینابه دور سر خود می بسته و اضافه دستارش (تحت الحنک) را مثل تمام خراسانی ها که هنوز این سنت ها را در کشور ما محفوظ داشته اند و این اضافه دستارخود را موقع کار بر پشت شانه می اندازند، ابوعلی سینا نیز همین عمل را انجام می داده و تمام مدتی که مشغول پژوهش در امر علمی بوده است (یک روز، سه ماه، شش ماه) اضافه این دستار از دور سرش بر پشت شانه او آویزان بوده و هنگامی که بر کشفجهانی خود (دریافت علمی) می رسیده است این اضافه را از پشت شانه خود به جلوی سینه می انداخته تا نیل به تحقیق و هدف علمی و کشف خود را به اطلاع پژوهشگران همکار خود رسانده، هموطنان و همشهریان خود را از یک دستاورد نوین آگاهی داده، شادی علمی را در بین هموطنانش به وجود آورده، آنها را برای ادای خوشحالی خود تبریک او صله جشن و میهمانی آماده ساخته و یک وجد پژوهشی و نوخواهی علمی را در جامعه بوجود آورده است، که اکنون ما در بین دانش آموختگان و دانشگاه های خود این رفتار را به احترام آن رسم زیبای ایرانی در کشور خویش، در یادآوری کسب علم و دانش برپا می سازیم.

یادآوری نقاط برجسته فرهنگی کشورمان، تنها طبقه با ارزش دانش پژوه، دانش خواه، فارغ التحصیل و ممتازان علمی و فرهنگی جامعه را دلگرم نمی سازد، بلکه یادآور آن است که مراقبت از نمادهای پر ارزش سنت های اصیل دو هزار ساله و اسطوره های به وجود آورنده این زیربنای با شکوه و شایسته احترام که موجبات سرافرازی تک تک آحاد مردم مسلمان ما را فراهم می آورد، از هر نظر بایسته توجه و نگهداری می باشد.

در راستای عالم دانستن ایرانیان و بها دادن به دانشمندان این سرزمین و عالم دانستن ایرانیان کلمه مغ معنای پر ارزشی داشته و هر گاه اروپائی ها، آمریکائی ها یا ژاپنی ها دستگاه جدیدی را اختراع و به بازار عرضه می کنند از کلمه Magic در زبان انگلیسی و یا Magique در زبان فرانسه که برگرفته از کلمه Mage به معنای مغ (3) و دانشمند ایرانی می باشد بهره می جویند و این نام پر ارزش را بهترین وسیله برای اطمینان و جلب نظر خود می دانند.

این نکته بسیار اهمیت دارد که دنیای توسعه یافته و به ویژه اروپا خودشان دانشمندی مثل افلاطون دارند ولی چون می دانند که ایرانیان حرف اول علم را قبل از از آنها زده اند، برای جلب مشتری هرگز از کلمه Platonic یعنی افلاطونی استفاده نکرده، بلکه همان کلمه Magicرا بکار می برند که سمبل علم جهان و یادآور ایرانیان اندیشمند، دانشمند و دانش پرور می باشد.

جا دارد جامعه دانشگاهی ما نیز از این مسائل آگاهی داشته باشد و به عظمت کشورمان با اتکاء به علم، ارج و قرب نهاده و خویشتن خویش را با همت دستگاه های اجرایی و تشویق عموم به ویژه جوانان در کوشش برای توسعه علم بازیابیم.

منابع:

1 – Encyclopedia international چاپ 1964 صفحه 287

2 - Encyclopedia international چاپ 1964 صفحه 211

3 – Larousse/volumes3 چاپ ژوئیه 1965 صفحه 852